Een donkergroene cirkel, een zone met verzwakt gras of paddenstoelen in een bijna perfecte ring: een heksenkring is vaak makkelijk te herkennen, maar minder eenvoudig te beheersen. Op sportvelden, golfbanen en andere hoogwaardige grasmatten vallen verschillen in kleur, groei en vochtvoorziening bovendien snel op.
Voor tuinaannemers, greenkeepers en sportveldbeheerders loont het daarom om verder te kijken dan het zichtbare symptoom. Want een heksenkring is vooral een ondergronds verhaal.
Wat is een heksenkring?
Een heksenkring ontstaat vanuit een zwamvlok of mycelium: een netwerk van fijne schimmeldraden in de bodem. Het mycelium groeit vanuit een beginpunt naar buiten, waardoor een cirkel of boog ontstaat.
In Nederland en België wordt onder andere de weidekringzwam (Marasmius oreades) in verband gebracht met heksenkringen in gras. Een kleine kring kan zich jaar na jaar uitbreiden tot een ring van meerdere meters en jarenlang op dezelfde plaats aanwezig blijven.
Niet elke heksenkring ziet er hetzelfde uit
De symptomen variëren naargelang de schimmel, het seizoen en de omstandigheden. Mogelijke signalen zijn:
paddenstoelen in een cirkel of boog;
een donkergroene ring of sterkere grasgroei;
verzwakking of verdroging;
plaatselijk afsterven van de grasmat.
Paddenstoelen verschijnen vooral onder vochtige omstandigheden. In het voorjaar kan het gras rond de kring sterker groeien en donkerder kleuren, terwijl tijdens droge periodes juist verdroging zichtbaar kan worden.
Kijk daarom niet alleen naar paddenstoelen. Ook terugkerende ringvormige verschillen in groei of vocht kunnen op een heksenkring wijzen.
Waarom groeit het gras soms groener?
Veel schimmels die heksenkringen veroorzaken, leven van dood organisch materiaal zoals wortels, maairesten, bladeren en houtresten. Bij de afbraak daarvan kunnen nutriënten beschikbaar komen, waardoor het gras plaatselijk sterker groeit en donkerder kleurt.
Dat betekent niet noodzakelijk dat de grasmat daar beter functioneert. Elders in dezelfde kring kan juist droogtestress ontstaan.
Wanneer water de wortelzone moeilijk bereikt
Het mycelium kan een dicht netwerk in de bodem vormen. Bij bepaalde heksenkringen kan de bodem bovendien plaatselijk waterafstotend of hydrofoob worden. Beregeningswater infiltreert dan moeilijker en bereikt de wortelzone minder gelijkmatig, met droogtestress en een minder goede wortelontwikkeling als mogelijk gevolg.
Wanneer hydrofobie meespeelt, kan naast aangepast bodem- en beregeningsbeheer een wetting agent worden overwogen. DCM INTRO® 2.0 kan helpen om water in waterafstotende bodems beter te laten indringen. Bekijk zo'n toepassing altijd als onderdeel van een bredere aanpak van bodemstructuur, vilt, beworteling en beregening.
Waarom ontstaat een heksenkring?
Eén duidelijke oorzaak is er meestal niet. Vilt, organisch materiaal, drainage en de voedingstoestand van de grasmat kunnen allemaal een rol spelen. Beoordeel daarom de volledige groeiplaats in plaats van één factor als oorzaak aan te wijzen.
5 aandachtspunten bij professioneel beheer
1. Beperk vilt en organische ophoping
Verticuteren, beluchten en andere mechanische bewerkingen kunnen helpen om overmatige viltvorming te beperken. Stem de aanpak af op grassoort, bodem, seizoen en gebruik.
2. Controleer verdichting en beworteling
Intensieve betreding en machines kunnen de bodem verdichten. Controleer daarom regelmatig bodemstructuur en bewortelingsdiepte. Vergelijk bij terugkerende problemen ook de aangetaste zone met een gezond deel van de grasmat.
3. Controleer de infiltratie van water
Meer beregenen is niet automatisch beter. Kijk hoe snel en gelijkmatig water infiltreert en hoe diep de bodem vochtig wordt. Bij een hydrofobe bodem kan een wetting agent helpen om de waterinfiltratie te verbeteren
4. Stem de voeding af op de grasmat
Bemesting verwijdert het mycelium niet, maar een evenwichtige voeding ondersteunt wel een gelijkmatige groei en de ontwikkeling van een goede grasmat. Stem de bemesting af op de behoefte van het gras, de bodem en de gebruiksintensiteit.
5. Zoek naar bronnen van organisch materiaal
Oude boomwortels, houtresten, afgestorven wortels en vilt kunnen organisch materiaal leveren waarop saprofytische schimmels leven. Bij hardnekkige heksenkringen kan de geschiedenis en opbouw van het terrein daarom waardevolle informatie geven.
Wat doe je beter niet?
Extra stikstof geven om het kleurverschil te maskeren
Dat kan het verschil tijdelijk minder zichtbaar maken, maar verandert niets aan het ondergrondse mycelium.
Automatisch meer beregenen
Als water onvoldoende infiltreert, pakt een grotere watergift het onderliggende probleem niet aan. Controleer eerst de wortelzone.
Alleen de paddenstoelen verwijderen
Paddenstoelen zijn enkel de bovengrondse vruchtlichamen. Het mycelium blijft in de bodem aanwezig.
Vertrouwen op één beheermaatregel
Bekijk vilt, bodemstructuur, vochtvoorziening, beworteling en voeding altijd in samenhang.
Een vitale grasmat begint onder de grond
Of het nu gaat om een tuin, voetbalveld, fairway of tee: bovengrondse symptomen vertellen vaak iets over wat er onder het oppervlak gebeurt.
Bij heksenkringen is daarom een geïntegreerde aanpak belangrijk. Door bodemstructuur, waterhuishouding en voeding samen te beoordelen, kan je gericht aan de basisvoorwaarden voor een vitale grasmat werken.
